Asiad 20: Teqball và Karate mang về hai HCĐ, Việt Nam tạm xếp thứ 9

Sáng 20/9, ở khu thi đấu Teqball của Asiad 20 tại Nhật Bản, tiếng bóng đập xuống mặt bàn cong nghe khô và gọn hơn tiếng bóng tìm vào lưới. Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi khép trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ bằng chiến thắng 2-0 trước cặp Dsouza Quimcy Joaquim – Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ. Tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20 đến từ một môn mà phần lớn khán giả trong nước chỉ mới nghe tên vài tháng. Có những tiếng vỗ tay không ai nghe, nhưng trận đấu vẫn cần được kể. Tôi từng đứng bên mép sân Gò Đậu những buổi chiều vắng, nhìn các cầu thủ trẻ tập tâng bóng bằng đùi, bằng gót, bằng mu bàn chân, và nghĩ rằng cái kỹ năng bị coi là trò khởi động ấy rồi sẽ có ngày được trả bằng huy chương. Ở Asiad 20, nó đã được trả bằng huy chương châu lục. Teqball kết hợp bóng đá và bóng bàn: VĐV đối mặt qua một mặt bàn uốn cong hình vòm, dùng chân, đùi, ngực, vai, đầu để đưa bóng sang phần bàn đối phương. Tay và cánh tay bị cấm tuyệt đối. Mỗi VĐV chỉ được chạm bóng tối đa ba lần liên tiếp, bóng không được chạm bàn hai lần liên tiếp ở cùng một bên, và ở nội dung đôi, sự ăn ý giữa hai người quan trọng ngang kỹ thuật cá nhân. Mặt bàn cong là chi tiết quyết định. Nó biến những đường bóng tưởng như hiểm thành bóng trả được, và ngược lại, biến một cú chạm hơi lệch thành bóng chết. Cặp đấu nào đọc được độ nảy của bàn sớm hơn sẽ có lợi thế trong hai ngày đầu, khi phần lớn đối thủ còn đang căn lại lực chân. Asiad 20 là lần đầu tiên Teqball xuất hiện trong chương trình thi đấu của một kỳ đại hội châu lục. Nói cách khác, đây là môn chưa có truyền thống để các nền thể thao lớn dựa vào. Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc có hệ thống thể thao đồ sộ, nhưng họ không có lợi thế lịch sử ở môn này. Khe cửa nằm ở đó. Với Việt Nam, chất liệu nền đã có sẵn: hàng nghìn sân bóng phủi, hàng trăm đội futsal, một thế hệ cầu thủ học bóng bằng chân trần trên nền gạch. Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi không sinh ra từ một học viện thể thao quốc gia; họ đến từ cái nền rộng và lộn xộn ấy, nơi kỹ thuật cá nhân được rèn bằng số giờ chạm bóng chứ không bằng giáo án. Và họ thắng 2-0, sạch, ở một trận tranh huy chương. Cùng buổi sáng, ở khu Karate, Bùi Ngọc Nhi mở màn bằng trận thua 0-5 trước võ sĩ chủ nhà Ono Maho. Với kata, thất bại ở trận đầu thường mang hệ quả tâm lý nặng hơn ở đối kháng: không có đối thủ để đổ lỗi, chỉ có bài biểu diễn của mình và bảng điểm. Ngọc Nhi phản ứng bằng hai trận liên tiếp không còn chỗ cho sai số: thắng Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0 và thắng Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1, qua đó giành HCĐ nội dung kata biểu diễn cá nhân nữ. Cách biệt 0-5 ở trận đầu rồi 5-0 ở trận sau nói lên điều mà bảng điểm không nói: vấn đề của cô ở trận mở màn nằm ở nhịp, ở thời điểm ra đòn và độ căng của thân người, chứ không nằm ở kỹ thuật nền. Đó là tấm HCĐ thứ hai của đoàn thể thao Việt Nam trong ngày, nối tiếp những dấu ấn Ngọc Nhi đã tạo ở SEA Games 33 và hệ thống giải trẻ châu Á. Cô còn cơ hội: cùng đồng đội bước vào tứ kết kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Điều đáng nói nằm ở trận đấu diễn ra trước đó ít giờ. Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam. Đội tuyển Teqball Việt Nam có hai trận tranh huy chương trong cùng một buổi sáng và mang về một. Đó là dữ liệu đáng giá hơn tấm HCĐ. Một nền thể thao yếu thì thua cả hai. Một nền thể thao may mắn thì thắng một, thua một. Một nền thể thao đang lớn thì thắng cả hai, và biết chính xác vì sao mình thắng. Ngày tôi ngã xuống ở phút 67 trận gặp U19 Hoàng Anh Gia Lai, mặt cỏ cho tôi biết mình thuộc về nơi khác, và cũng cho tôi biết rằng một trận thua không xóa được 18 pha tắc bóng trước đó. Chuyện của Giang và Khoa cũng vậy: thất bại ở trận tranh HCĐ không xóa đi việc họ đã vào tới trận ấy. Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc dẫn đầu với 2 HCV, 4 HCB, 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu, ở nội dung ba môn phối hợp nữ, mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Đoàn chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV, 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Việt Nam tạm xếp thứ 9 với 2 HCĐ. Đọc bảng này theo cách thông thường sẽ thấy một khoảng cách rất lớn. Bảng tổng sắp huy chương là công cụ đo của ngày hôm qua, còn chỉ số đáng theo dõi của một đoàn thể thao là số trận tranh huy chương họ có mặt trong một ngày. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, sáng 20/9, Việt Nam có ba trận như vậy: hai ở Teqball, một ở Karate. Con số ấy quan trọng hơn vị trí thứ 9. Cách diễn giải phổ biến khi một đoàn thể thao giành huy chương ở môn mới thường đi theo hai hướng: hoặc ca ngợi tinh thần vượt khó, hoặc nghi ngờ rằng môn này dễ nên mới có huy chương. Cả hai hướng đều bỏ qua cơ chế thật. Ở một môn lần đầu vào Asiad, thứ quyết định không nằm ở tiềm lực quốc gia mà nằm ở tốc độ tiếp cận. Các liên đoàn lớn có ngân sách, có chuyên gia, nhưng họ phân bổ nguồn lực theo lịch Olympic. Môn nào chưa có suất Olympic thì thường bị xếp sau trong danh sách ưu tiên. Đó là khe cửa: một quốc gia nhỏ hơn có thể tiếp cận trước, xây luật chơi trước, và có mặt ở trận tranh huy chương trước khi các nền thể thao lớn kịp đưa môn này vào giáo án. Việt Nam đã làm đúng điều đó ở Teqball. Chính vì thế mà tấm HCĐ này lại là một tín hiệu mong manh: nó chỉ có giá trị nếu được dùng để xây một hệ thống bền, gồm giải quốc nội, huấn luyện viên có chứng chỉ, và lộ trình cho VĐV trẻ. Nếu chỉ được dùng để đếm huy chương trong một kỳ đại hội, nó sẽ biến mất khi các nước lớn bắt kịp, mà họ sẽ bắt kịp rất nhanh. Điều tương tự đúng với Karate. Kata nữ Việt Nam có VĐV ổn định ở cấp châu lục, nhưng mức độ cạnh tranh ở nhóm dẫn đầu vẫn do Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nền thể thao Đông Á kiểm soát. Trận 0-5 trước Ono Maho là thước đo trung thực về khoảng cách còn lại, và khoảng cách đó nằm ở độ chín của từng đường đòn, ở sự tự tin khi đứng trước khán đài đông người. Bài học Teqball nam nằm ở chỗ khác: các nội dung đôi không tha cho sự thiếu đồng bộ. Ba lần chạm là ngắn, và trong ba lần ấy người thứ hai phải biết trước người thứ nhất sẽ trả bóng về đâu. Đó là loại phẩm chất chỉ có được khi cặp đấu đã chơi cùng nhau đủ nhiều giải, đủ nhiều tháng, đủ nhiều buổi tập không có ai đứng xem. Ngày 22/9, tứ kết kata đồng đội nữ gặp Nepal. Đó là một lá thăm được đánh giá thuận lợi, và cũng là bài kiểm tra về khả năng chuyển HCĐ cá nhân thành kết quả tập thể. Trái bóng lăn qua tất cả, chỉ có người kể chuyện là ở lại. Với Teqball, câu chuyện không kết thúc ở tấm HCĐ ngày 20/9 mà bắt đầu bằng một câu hỏi khô khan: liệu có một giải vô địch quốc gia Teqball được tổ chức đều đặn, có tài trợ, có bảng xếp hạng, trong vòng hai năm tới hay không. Có những trận đấu không nằm trong bảng tỉ số, mà nằm trong cách ta chờ đợi.