U17 Việt Nam và danh sách 29 người: cuộc chuẩn bị không dành cho sự vội vàng

Buổi tập ở trung tâm đào tạo trẻ những ngày đầu tháng Mười không có gì ồn ào. Không khán đài, không còi hơi, không băng rôn đỏ. Chỉ có tiếng bóng nảy trên mặt cỏ và giọng huấn luyện viên Cristiano Roland đếm nhịp. Một nhóm cầu thủ mười bảy tuổi chạy những vòng cuối của bài khởi động. Ở rìa sân, một cậu bé mặc áo tập liên tục nhìn xuống cổ chân mỗi lần đổi hướng.

Tôi xem đoạn clip ấy từ Rome, muộn hơn một ngày so với lúc nó được quay. Bốn mươi giây không đủ để đánh giá bất cứ điều gì về chiến thuật. Nhưng có một chi tiết khiến tôi dừng lại lâu hơn cần thiết: cách cậu bé hạ trọng tâm trước khi tăng tốc. Bàn chân phải đặt xuống trước, gối trái hơi đổ vào trong. Đó là kiểu chuyển động tôi từng ghi lại trong một báo cáo cách đây bảy năm, ở một trung tâm khác, cho một cầu thủ khác. Cảnh báo khi ấy không ai phản hồi, và mười lăm tháng sau thì đầu gối ấy rách dây chằng chéo trước.

Hai mươi chín cái tên vừa được gọi lên đội U17 Việt Nam. Chuyến đi đã vạch sẵn, đối thủ đã nằm trong bảng đấu. Điều chưa ai nói ra là trong hai mươi chín con người ấy, bao nhiêu người đang mang trong mình một lỗi chuyển động nhỏ mà không ai đủ kiên nhẫn để nhìn thấy.

Đội tuyển U17 Việt Nam đã hoàn thành mục tiêu vòng loại và bước vào cửa sổ chuẩn bị cho vòng chung kết World Cup U17. Kế hoạch được công bố gồm nhiều giai đoạn: tập trung tại Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam đến tháng Mười, sau đó di chuyển sang một chiến dịch tập huấn ở Tây Á, trước khi đặt chân tới Qatar. Đội nằm ở bảng G cùng Mali, Bỉ và New Zealand.

Danh sách sơ bộ gồm hai mươi chín cầu thủ, trong đó ban huấn luyện giữ lại bộ khung từng dự vòng chung kết U17 châu Á hồi tháng Năm. Một số cái tên được nhắc tới như trụ cột: Văn Dương, Chu Ngọc Nguyên Lực, và khả năng cao là thủ môn Lý Xuân Hòa. Huấn luyện viên Cristiano Roland tiếp tục công việc.

Với một đội tuyển trẻ, hai mươi chín người là một danh sách lớn hơn nhiều so với quy mô chính thức thường thấy ở một vòng chung kết, vốn dao động từ hai mươi đến hai mươi ba. Khoảng cách sáu đến chín cái tên ấy không phải chi tiết hành chính. Nó là một giai đoạn sàng lọc đang diễn ra, với những cuộc cạnh tranh nội bộ chưa có hồi kết.

Lộ trình tập huấn cũng đáng để đọc kỹ. Việc đưa một đội U17 sang Tây Á rồi Qatar trước thềm giải đấu không thuần túy là chuyện chiến thuật. Phần lớn giá trị của chuyến đi nằm ở khí hậu, độ cao và nhịp sinh hoạt — những biến số mà cơ thể mười bảy tuổi phản ứng mạnh hơn cơ thể hai mươi lăm tuổi rất nhiều. Một cầu thủ trẻ mất trung bình bảy đến mười ngày để thích nghi với độ ẩm và nhiệt độ mới. Nếu đội bước vào trận đầu tiên ở Qatar mà chưa hoàn tất quá trình đó, ba mươi phút cuối sẽ là ba mươi phút của một đội bóng khác.

Tôi từng theo dõi rất nhiều trận đấu ở cấp độ trẻ, và điều tôi học được là người ta thường đọc sai ý nghĩa của một danh sách. Hai mươi chín cầu thủ không nói lên điều gì về chiến thuật. Nó nói lên điều gì đó về triết lý.

Ban huấn luyện quyết định giữ bộ khung từng chơi U17 châu Á hồi tháng Năm. Đây là lựa chọn liên tục thay vì tái thiết. Trong một giải đấu ngắn, nơi đội bóng chỉ có ba trận vòng bảng để tìm ra chính mình, sự ăn ý sẵn có có giá trị hơn tiềm năng chưa kiểm chứng. Một cầu thủ biết đồng đội sẽ chạy vào đâu ở giây thứ ba của một pha phản công có thể tiết kiệm cho đội nửa giây — và ở cấp độ này, nửa giây là khoảng cách giữa một đường chuyền xuyên tuyến và một quả bóng đi vào chân đối phương. Kẻ khai quật khoảng trống không đếm bàn thắng, mà đếm vùng sân nơi bàn thắng chưa kịp sinh ra.

Triết lý liên tục cũng có cái giá của nó. Bộ khung ấy được xây dựng trên một mẫu thử duy nhất, một giải đấu duy nhất. Khi bạn đặt cược vào một nhóm cầu thủ vì họ từng chơi tốt cùng nhau, bạn đang giả định rằng môi trường mới sẽ tương tự môi trường cũ. Bảng G thì không tương tự chút nào.

Mali là một trong những lò xuất khẩu tài năng trẻ mạnh nhất châu Phi, với nền tảng thể chất khác biệt rõ rệt. Bỉ mang đến cấu trúc học viện kiểu châu Âu, nơi một cầu thủ mười bảy tuổi đã có thể chơi hai trăm trận đấu có tổ chức trong đời. New Zealand là đối thủ trong tầm với, nhưng cũng là đội bóng đến từ một nền bóng đá có lộ trình phát triển hẹp hơn.

Điểm yếu mang tính cấu trúc của các đội trẻ Việt Nam khi gặp đối thủ châu Phi và châu Âu chưa bao giờ nằm ở kỹ thuật. Nó nằm ở khả năng chịu va chạm trong không gian hẹp, và ở tốc độ ra quyết định khi bị ép về thể chất. Trong một trận đấu mà đối thủ mạnh hơn về thể hình, mọi pha xử lý đều bị rút ngắn thời gian. Cầu thủ phải nghĩ nhanh hơn, chạy sớm hơn, và đôi khi phải từ bỏ ý định đẹp để chọn phương án an toàn.

Đó là lý do các buổi tập ở Tây Á quan trọng hơn vẻ ngoài của chúng. Không phải vì ở đó có bài tập chiến thuật cao siêu nào. Mà vì ở đó, ban huấn luyện có cơ hội tổ chức những trận đấu tập với đối thủ mạnh hơn về thể chất, và quan sát xem ai phản ứng thế nào. Một buổi đấu tập với đối thủ cao hơn hai mươi centimet và nặng hơn mười lăm ký có giá trị thẩm định cao hơn mười buổi tập chiến thuật trên sân nhà.

Trong danh sách hai mươi chín người, Văn Dương và Chu Ngọc Nguyên Lực được nhắc đến như những trụ cột. Việc một cầu thủ trẻ được gọi tên như vậy tạo ra hai thứ cùng lúc: sự công nhận và một mức kỳ vọng. Ở cấp độ trẻ, mức kỳ vọng ấy thường được đo bằng số lần chạm bóng trong mỗi trận. Nếu một cầu thủ được kỳ vọng là điểm sáng chỉ chạm bóng ba mươi lần trong một trận vòng bảng, đó là dấu hiệu của một vấn đề hệ thống, không phải của một cá nhân sa sút.

Khả năng Lý Xuân Hòa bắt chính là một thông tin khác đáng chú ý. Ở các giải trẻ, vị trí thủ môn thường là nơi ít biến động nhất, bởi huấn luyện viên thủ môn có ít thời gian xoay vòng. Việc một thủ môn được xác định sớm giúp hàng phòng ngự có một điểm neo. Nó cũng có nghĩa là nếu cậu ấy gặp vấn đề về phong độ hoặc thể lực, phương án dự phòng sẽ là một cầu thủ chưa từng được thử ở mức áp lực tương đương.

Có một điều nữa mà các bài báo chuẩn bị thường bỏ qua: quản lý khối lượng vận động cho cầu thủ mười bảy tuổi. Một chu kỳ tập trung kéo dài nhiều tuần, nối tiếp bằng một chuyến tập huấn quốc tế và một giải đấu, tạo ra tổng khối lượng lớn hơn hẳn một mùa giải câu lạc bộ trẻ thông thường. Cơ thể ở tuổi này vẫn đang trong quá trình phát triển xương và sụn tăng trưởng. Ngưỡng chịu đựng khác nhau trung bình khoảng mười phần trăm, đôi khi lên tới hai mươi phần trăm giữa các cá nhân cùng tuổi. Không có hai cầu thủ nào hồi phục giống nhau, và một lịch tập được thiết kế để phục vụ cả đội sẽ luôn quá nhẹ với người này và quá nặng với người kia.

Có một cách kể chuyện mà báo chí thể thao rất thích, và nó luôn nghe hấp dẫn: thầy trò U17 Việt Nam luyện quân hướng tới World Cup. Ẩn dụ quân sự mang lại cảm giác nghiêm túc, kỷ luật, và một chút hào hùng. Nhưng ẩn dụ nào cũng có tác dụng phụ. Khi bạn nói về một đội bóng trẻ như nói về một đơn vị ra trận, bạn vô tình biến một quá trình phát triển thành một phép thử kết quả. Và khi kết quả không đến, người ta không nhìn vào quá trình. Họ nhìn vào tỷ số.

Vòng bảng gồm Mali và Bỉ là một cái bẫy niềm tin. Tôi không nói điều này để hạ thấp đội tuyển. Tôi nói để đặt mức kỳ vọng đúng chỗ. Một đội U17 Việt Nam cạnh tranh sòng phẳng với Mali hoặc Bỉ trong sáu mươi phút đã là một bước tiến thật; ăn điểm trước New Zealand là mục tiêu khả thi; và đi tiếp là kết quả vượt mức, không phải nghĩa vụ. Bất cứ ai quên ranh giới ấy sẽ quay lại trách móc chính những cầu thủ mà họ vừa hết lời khen ngợi.

Còn một rủi ro ít được nói tới, và nó mang tính nghịch lý. Càng đá tốt ở World Cup U17, đội tuyển càng dễ mất đi những cầu thủ tốt nhất của mình. Một giải đấu toàn cầu là tấm cửa kính lớn nhất mà một cầu thủ mười bảy tuổi người Việt có thể đứng trước. Các học viện Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu theo dõi những giải này một cách có hệ thống. Nếu Văn Dương hay Chu Ngọc Nguyên Lực ghi dấu ấn, khả năng họ được liên hệ là rất cao.

Tài năng ra đi là chuyện tốt cho cầu thủ, và đôi khi tốt cho nền bóng đá về lâu dài. Nó cũng có nghĩa là thế hệ này có thể bị rút ruột ngay tại thời điểm họ đạt đỉnh phong độ cùng nhau. Đội U19 và U23 trong vài năm tới có thể không còn được hưởng lợi từ chính nhóm người đã tạo ra bước ngoặt này. Đó là khoản chi phí mà không bảng cân đối nào ghi lại.

Tôi vẫn giữ thói quen cũ: xem, ghi chép, đối chiếu, rồi mới viết. Lớp trầm tích không lừa ai, chỉ lừa người không đủ kiên nhẫn đào. Và phòng khách biến thành phòng gym, bởi tài năng không chờ ai kê giường.

Hai mươi chín cầu thủ ấy rồi sẽ thành hai mươi ba người, sau đó là mười một người trên sân ở Qatar. Điều đáng theo dõi không phải ai bị loại, mà là ban huấn luyện chọn giữ lại điều gì: sự ăn ý của một nhóm đã chơi cùng nhau, hay sức chịu đựng của những người chưa từng được thử dưới áp lực. Câu trả lời sẽ xuất hiện, không phải trong danh sách, mà ở phút thứ bảy mươi của trận đầu tiên.