Mourinho in lại lá bài cũ: Khi Real Madrid biến trọng tài thành tấm khiên che cho một đội bóng đã cạn ý tưởng

Khi José Mourinho giơ tờ giấy A4 in danh sách những sai sót của trọng tài trong trận derby Madrid, tôi đã ngồi trước màn hình và bật cười. Không phải cười vì hành động đó lố bịch — nó quá quen thuộc để còn gây sốc. Tôi cười vì đúng mười sáu năm trước, tôi cũng đã chứng kiến cảnh tượng này, và lúc ấy nó còn gây được chú ý. Diego Simeone và Atlético Madrid rời Metropolitano với ba điểm sau chiến thắng derby. Real Madrid bước vào phòng họp báo với một tờ A4, một biên bản trọng tài, và một câu chuyện về sự bất công. Với tôi, đây không còn là chiến thuật gây áp lực nữa. Đây là biểu hiện của một đội bóng đang không tìm thấy câu trả lời trên sân, nên phải đi tìm nó ở văn phòng.

Ai theo dõi bóng đá Tây Ban Nha mùa này đều biết bối cảnh. Florentino Pérez chưa bao giờ thực sự từ bỏ niềm tin vào Mourinho, và mùa hè vừa qua, ông đã đưa được vị HLV người Bồ Đào Nha trở lại Bernabéu. Đây là màn tái hợp mà ban lãnh đạo Real Madrid bán cho người hâm mộ như một cuộc phục hận: người đàn ông từng đánh bại Barcelona, từng giành La Liga với kỷ lục điểm số, trở về để sửa chữa một đội bóng vừa trải qua mùa giải không danh hiệu. Nhưng sau bảy trận chính thức, đội bóng này đứng thứ tư tại La Liga, kém Barcelona sáu điểm, vừa thua trận derby Madrid ngay trên sân đối thủ, và đang bước vào chuỗi trận cam go nhất của mùa giải. Trong vòng một tháng, họ phải làm khách tại Camp Nou — một trận Clásico được định sẵn trở thành cột mốc phán xét cho cả dự án.

Điều đáng nói là cách đội bóng này phản ứng sau trận thua. Thay vì phân tích điều gì đã hỏng về mặt chiến thuật, Real Madrid đăng tải một bản báo cáo trận đấu với tiêu đề đại ý: "Màn trình diễn tồi tệ của trọng tài đã quyết định trận derby." Đây không còn là phản ứng cá nhân của một HLV nữa. Đây là sự dịch chuyển có tính tổ chức — cả câu lạc bộ cùng quay sang đổ lỗi cho trọng tài, biến câu chuyện từ "chúng tôi chơi không tốt" thành "chúng tôi bị cướp điểm". Tôi đã theo dõi bóng đá đủ lâu để biết rằng kiểu phòng thủ bằng lời này luôn mua được hai đến bốn trận đấu yên ổn cho một HLV. Sau đó, nếu kết quả không cải thiện, nó biến thành biểu tượng của sự yếu đuối.

Vấn đề chiến thuật thật sự của Real Madrid không nằm ở trọng tài, mà nằm ở chỗ đội bóng này không có pha lên bóng nào khác ngoài việc... đưa bóng cho Mbappé. Điều này không phải phỏng đoán — nó hiện ra rõ ràng trong cách đội bóng kiểm soát bóng. Khi có bóng, tuyến giữa với cặp tiền vệ trung tâm Tchouaméni – Valverde thiếu hẳn sự đa dạng trong đường chuyền. Không có pha đẩy bóng qua trục dọc, không có cầu thủ nào nhận bóng giữa hai tuyến của đối phương, không có sự thay đổi nhịp độ đột ngột. Mọi đường bóng có tính đột biến đều kết thúc ở chân Mbappé. Khi đối thủ tổ chức phòng ngự khối thấp, đóng chặt trung lộ, đội bóng này không có phương án B. Họ đẩy bóng ra biên, tạt vào, và hy vọng. Đó là bóng đá của một đội bóng không tin vào hệ thống của chính mình.

Một vấn đề cấu trúc khác ít được nhắc đến nhưng quan trọng không kém: Mbappé và Vinícius cùng chiếm một vùng không gian. Hai ngôi sao hàng đầu chơi lệch trái, cùng lao vào cùng một khu vực, không ai giữ biên, không ai kết nối tuyến giữa với tuyến trên, và không ai lùi về hỗ trợ phòng ngự ở hành lang đó. Trong bóng đá hiện đại, đây là lỗi xây dựng đội hình kinh điển: hai tiền đạo nội cùng chân thuận, không có số chín thật sự làm điểm neo. Kết quả là khi mất bóng, Real Madrid bị phản công vào đúng cái hành lang mà cả hai ngôi sao bỏ trống. Trong trận derby, cả Mbappé lẫn Vinícius gần như biến mất — không phải vì họ chơi dở, mà vì cấu trúc không cho họ khoảng trống để chơi.

Phía sau, cặp trung vệ Konaté – Huijsen cho thấy sự mong manh đáng lo ngại. Huijsen nhận thẻ đỏ, và điều đó nâng mức độ rủi ro của cả hệ thống lên. Một trung vệ trẻ, chưa ổn định về ra quyết định, đá cạnh một người không bù đắp được cho sai lầm của anh ta, tạo ra một tuyến phòng ngự dễ vỡ dưới áp lực. Khi hàng công không gây áp lực tầm cao — điều mà tôi thấy rõ qua việc các tiền đạo gần như không tham gia pressing — tuyến phòng ngự buộc phải lùi sâu hơn. Và khi tuyến phòng ngự lùi sâu, khoảng cách giữa tuyến giữa và hàng công giãn ra, khiến mọi nỗ lực lên bóng trở nên rời rạc. Đây là vòng xoáy mà bất kỳ HLV nào cũng biết: pressing kém dẫn đến phòng ngự sâu, phòng ngự sâu dẫn đến tấn công biệt lập, tấn công biệt lập dẫn đến phụ thuộc vào một cá nhân.

Và đây là điểm tôi cho là đáng lo nhất, hơn cả vấn đề chiến thuật. Nếu các tiền đạo không chạy, không pressing, không di chuyển không bóng — điều mà chính các nhà bình luận của AS, Radio MARCA và MARCA đều nhắc đến — thì vấn đề không còn nằm ở sơ đồ nữa. Nó nằm ở quyền uy của HLV trong phòng thay đồ. Ở đẳng cấp này, những ngôi sao lớn thường không công khai chống đối. Họ chỉ đơn giản là không thực hiện đầy đủ yêu cầu chiến thuật. Đó là tín hiệu mềm nhưng đáng tin cậy nhất về một HLV đang mất dần ảnh hưởng. Mourinho ở nhiệm kỳ đầu từng mất đi sự ủng hộ của nhiều nhân vật quan trọng trong phòng thay đồ, và lịch sử đang lặp lại theo cách tinh vi hơn.

Nhưng tôi phải công bằng, và đây là lúc tôi tự phản biện chính mình. Chúng ta mới có bảy trận. Bảy trận. Việc kết luận một dự án thất bại sau bảy trận là kiểu phán xét mà chính tôi từng lên án khi người khác làm với HLV nữ. Có một khả năng thật sự rằng Real Madrid đang trong giai đoạn gắn kết, rằng cặp trung vệ chưa ổn định chỉ vì chưa đủ thời gian đá cạnh nhau, và rằng khi Mbappé – Vinícius được huấn luyện để tách vùng, hàng công sẽ cân bằng trở lại. Sáu điểm trong tháng Mười ở La Liga không phải khoảng cách không thể san lấp — tôi đã thấy những đội bóng vô địch sau khi kém Barcelona tám điểm vào tháng Mười Một. Và tôi phải nói rõ: trọng tài đã có sai sót thật. Hai tình huống thẻ đỏ — Lee Kang In với Valverde, Romero với Bellingham — đều có cơ sở để phàn nàn. Vấn đề của Real Madrid không phải là họ bịa ra chuyện. Vấn đề là họ dùng chuyện đó để che đi một thực tế khác: ngay cả khi trọng tài sai, Atlético vẫn xứng đáng thắng trận derby đó. Đó là sự khác biệt giữa phàn nàn hợp lý và trốn tránh trách nhiệm.

Cá nhân tôi, dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của mình, tin rằng chiếc A4 của Mourinho sẽ mua cho ông ấy thêm ba trận. Sau đó, nếu Real Madrid không thắng Clásico ngày 26 tháng 10, câu chuyện sẽ đổi chiều hoàn toàn — từ "Mourinho bị trọng tài cướp điểm" thành "Mourinho không còn là giải pháp". Ba tờ báo thể thao lớn nhất Madrid đã đồng loạt chỉ về một hướng, và khi ba tòa soạn độc lập cùng nói một điều, đó không còn là ý kiến nữa. Đó là một chu kỳ truyền thông đang tăng tốc.

Điều tôi muốn người đọc mang đi từ phân tích này không phải là một phán xét về Mourinho. Mà là một câu hỏi: khi một đội bóng lớn dùng văn bản chính thức để quy trách nhiệm cho trọng tài, họ đang bảo vệ ai — cầu thủ, HLV, hay chính ban lãnh đạo đã đặt cược vào sự trở lại này? Nếu Real Madrid thắng Camp Nou bằng một màn trình diễn có hệ thống, tôi sẽ là người đầu tiên viết rằng tôi đã đánh giá thấp họ quá sớm. Còn nếu họ thua bằng cách các ngôi sao lại không chạy, thì tờ A4 kia sẽ không còn che được điều gì nữa.