World Cup bóng chuyền nữ 2027: 18 tấm vé đã khép, 14 chỗ trống còn mở

Trong hơn hai mươi năm ngồi bình luận các trận chung kết bóng chuyền, tôi hình thành một thói quen nghề nghiệp: mỗi trận đấu tôi xem ít nhất ba lần, và lần thứ ba tôi chỉ nhìn vào những chỗ không có bóng.

Đêm ở Thiên Tân, khi Thái Lan bước vào trận tranh huy chương vàng với chủ nhà Trung Quốc, tôi để mắt đến cách đội khách xếp hàng chắn bóng trước khi quả bóng được giao đi. Sáu người, không ai nói với ai câu nào, cùng xê dịch nửa bước về một phía. Nửa bước ấy không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào. Nhưng đó là thứ tôi nhớ nhất sau khi tiếng còi mãn cuộc vang lên.

Thái Lan thắng trận ấy. Trung Quốc nhận huy chương bạc ngay trên sân nhà, trước khán đài của chính mình. Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng. Ba đội, ba tấm vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027.

Phải đến khi cả năm vòng loại châu lục khép lại, tôi mới nhìn thấy trọn vẹn bức tranh. World Cup bóng chuyền nữ 2027 quy tụ 32 đội. Mười tám cái tên đã được xác định.

Bản đồ tối không có đèn, nhưng người lính canh luôn thắp lửa. Lần này, những người lính canh là năm liên đoàn châu lục, và họ vừa thắp xong ngọn lửa đầu tiên.

Ba suất được giữ chỗ trước khi còi khai cuộc

Ba suất đầu tiên của World Cup 2027 không ai phải tranh. Italy nhận suất đương kim vô địch sau khi đăng quang tại giải vô địch bóng chuyền nữ thế giới 2026. Canada và Hoa Kỳ nhận suất chủ nhà, bởi hai quốc gia này sẽ cùng đăng cai kỳ World Cup diễn ra năm 2027.

Cánh cửa còn lại mở theo con đường châu lục. Mỗi châu lục có ba suất, trao cho ba đội tiến xa nhất tại giải vô địch châu lục tương ứng. Năm châu lục, mười lăm tấm vé. Cộng với ba suất giữ chỗ, ta có mười tám.

Thể thức ấy đơn giản đến mức dễ khiến người ta bỏ qua một chi tiết: bán kết giải vô địch châu lục mới là cánh cửa thật sự của World Cup, không phải trận chung kết. Vào được bán kết là đủ. Vô địch chỉ còn là chuyện của chiếc cúp.

Và ở ít nhất hai châu lục, đã có những đội bước vào bán kết mà không còn gì để mất.

Khi bán kết trở thành cửa ải

Tại Santo Domingo, bốn đội vào bán kết giải vô địch châu lục Bắc Trung Mỹ và Caribe gồm Cuba, Cộng hòa Dominicana, cùng hai đội đã cầm vé từ trước là Canada và Hoa Kỳ. Điều đó đồng nghĩa chỉ còn hai tấm vé thật sự để chia. Cuba và Cộng hòa Dominicana lấy trọn cả hai, lần lượt kết thúc ở vị trí thứ ba và thứ tư. Tấm vé thứ ba của châu lục này thuộc về Puerto Rico, đội đứng thứ năm.

Cùng lúc, ở Thiên Tân, Thái Lan và Trung Quốc tiến vào trận tranh huy chương vàng. Cả hai đều đã có vé trước khi trận đấu bắt đầu. Thái Lan thắng, giành ngôi vô địch châu Á, còn Trung Quốc nhận huy chương bạc trên sân nhà. Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng và cùng đi tiếp.

Ở Nairobi, Ai Cập và Kenya vào chung kết giải vô địch châu Phi. Ai Cập vô địch, Kenya về nhì ngay trên đất mình. Cameroon thắng trận tranh huy chương đồng và nhận tấm vé thứ ba của châu lục.

Ở Istanbul, bốn đội vào bán kết giải vô địch châu Âu gồm Italy, Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Italy đã có suất đương kim vô địch thế giới từ trước. Ba tấm vé còn lại vì thế thuộc về Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Bục huy chương tại Istanbul xếp theo thứ tự Thổ Nhĩ Kỳ, Italy, Serbia.

Đến Rio de Janeiro, chỉ cần hết ngày thi đấu áp chót của giải vô địch châu Nam Mỹ, người ta đã biết ba đội sẽ đi World Cup: Brazil, Argentina và Colombia. Hôm sau, họ lần lượt nhận huy chương vàng, bạc, đồng.

Đọc bản đồ bằng những khoảng lặng

Nếu chỉ đọc kết quả, ta có mười tám cái tên và một danh sách ngăn nắp. Nhưng bóng chuyền không vận hành bằng danh sách. Nó vận hành bằng trọng lượng của từng tình huống, và trọng lượng ấy không giống nhau ở mỗi đội trong cùng một trận đấu.

Hãy nhìn lại bán kết châu Âu. Italy bước vào đó với tư cách một đội đã chắc suất. Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ bước vào với toàn bộ mùa giải đặt trên vai. Cùng một trận đấu, cùng một mặt sân, nhưng Italy đánh bóng trong trạng thái không có gì để mất, còn ba đội kia đánh bóng trong trạng thái sợ mất tất cả. Ở bóng chuyền đỉnh cao, khoảng cách giữa hai trạng thái tâm lý ấy lớn hơn khoảng cách giữa hai hàng chắn.

Tôi đã xem lại băng hình trận bán kết giữa Serbia và Thổ Nhĩ Kỳ bốn lần. Lần thứ ba, tôi chú ý đến cách hai đội xử lý những quả giao bóng từ điểm số hai mươi trở đi. Không ai dám mạo hiểm. Cả hai bên đều chọn phương án an toàn nhất, bởi lúc ấy mỗi điểm số đều có thể là tấm vé hoặc là cái kết. Đó là phần bóng chuyền mà bảng thống kê không đo được: nỗi sợ được đăng ký vào từng pha chạm bóng.

Ngược lại, hãy nhìn bán kết NORCECA. Canada và Hoa Kỳ đã có suất chủ nhà, nên áp lực dồn hết về phía Cuba, Cộng hòa Dominicana và cả Puerto Rico. Cuba xử lý áp lực ấy theo cách của một đội bóng đã quen với những trận đấu lớn ở cấp khu vực. Cộng hòa Dominicana cũng vậy. Puerto Rico thì đi tiếp từ vị trí thứ năm, một con đường không ai vạch ra trước.

Rừng và tháp không đối nghịch nhau, chúng chỉ nhìn thế giới từ hai độ cao khác nhau. Ở đây, Canada và Hoa Kỳ đứng trên ngọn tháp đã dựng sẵn, còn Cuba, Cộng hòa Dominicana và Puerto Rico phải tự mở đường xuyên qua khu rừng.

Nairobi, và những đêm thức trắng

Tôi dành riêng một đoạn cho Nairobi.

Kenya đá trận chung kết châu Phi trên sân nhà. Họ thua Ai Cập. Nhưng họ vào chung kết, và như thế là đủ để có vé. Với một nền bóng chuyền mà nguồn lực tập luyện, y tế, dinh dưỡng và cả lịch thi đấu quốc tế đều mỏng hơn nhiều so với các cường quốc, việc vào đến trận cuối cùng của châu lục là một kỳ tích vận hành, trước khi là một thành tích chuyên môn.

Ai Cập vô địch, Kenya về nhì, Cameroon thắng trận tranh huy chương đồng. Ba đội châu Phi, ba tấm vé. Không có ngôi sao nào trong số họ được truyền thông quốc tế nhắc tên mỗi tuần. Không có bản hợp đồng nào đủ lớn để viết thành tin. Chỉ có những buổi tập bắt đầu từ rất sớm và kết thúc khi trời đã tối.

Nhìn vào chiến thắng thật dễ, hiểu được những đêm thức trắng mới cần một trường ca. Nếu World Cup 2027 mở ra một cơ hội, thì đó là cơ hội để những đêm thức trắng ấy được nhìn thấy, dù chỉ trong ba set đấu vòng bảng.

Châu Á: hai nhịp điệu, một cửa ra

Giải vô địch châu Á ở Thiên Tân là một bản nhạc nhiều tầng. Trung Quốc chơi bằng chiều cao và sức mạnh, những pha dứt điểm dội xuống từ trên cao. Thái Lan chơi bằng nhịp điệu, bằng những đường bóng được mài tới mức trơn tru, bằng khả năng kéo dài pha bóng cho đến khi đối phương tự mắc lỗi.

Khi hai nhịp điệu ấy gặp nhau trên sân nhà của Trung Quốc, kết quả nghiêng về phía đội chơi chậm hơn. Thái Lan vô địch. Đây là chi tiết đáng giữ lại: ở bóng chuyền nữ hiện đại, sức mạnh thuần túy không còn là bảo hiểm cho những trận đấu có tính quyết định.

Nhật Bản giành huy chương đồng và cùng đi tiếp. Ba đội châu Á, ba tấm vé.

Nam Mỹ: phần dễ đoán nhất của bản đồ

Nam Mỹ là châu lục ít bất ngờ nhất. Brazil, Argentina và Colombia đi tiếp, đúng theo thứ hạng của họ. Ngay từ ngày áp chót ở Rio de Janeiro, danh sách đã được định hình, và ngày thi đấu cuối cùng chỉ còn việc xác nhận thứ tự huy chương.

Sự ổn định này có giá trị riêng. Một châu lục mà ba đội mạnh nhất luôn biết cách có mặt đúng lúc là một châu lục đã xây xong hệ thống. Nhưng sự ổn định ấy cũng đặt ra một vấn đề: khi khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại đủ rộng để vòng loại trở thành thủ tục, giải đấu châu lục còn giữ được bao nhiêu sức nặng cạnh tranh?

Góc nhìn ngược: ba suất cho mỗi châu lục có thật sự công bằng

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, vì nó là phần dễ bị lãng mạn hóa nhất.

Khi trao đúng ba suất cho mỗi châu lục, người ta đang ngầm giả định rằng đội mạnh thứ ba của châu Phi và đội mạnh thứ ba của châu Âu ngang nhau về giá trị. Giả định ấy không đúng. Châu Âu là châu lục có mật độ đội mạnh dày nhất hành tinh: ngay tại bán kết giải vô địch châu Âu, đội về đích ở vị trí thứ tư vẫn là một tập thể đủ sức gây khó dễ cho bất kỳ đội nào ở vòng bảng World Cup. Trong khi đó, tại NORCECA, Puerto Rico vào World Cup từ vị trí thứ năm.

Một mặt, cách phân bổ này mở rộng bản đồ bóng chuyền thế giới, đưa những nền bóng chuyền ít được nhắc tới ra ánh sáng. Mặt khác, nó đồng nghĩa sẽ có những đội châu Âu ngồi nhà xem World Cup, trong khi những đội yếu hơn về chuyên môn lại có mặt. Thể thức không sai. Thể thức chỉ chọn một mục tiêu khác: lan tỏa thay vì tinh tuyển.

Còn một chi tiết nữa, ít được nói tới. Các giải vô địch châu lục mang nhãn 2026, trong khi World Cup diễn ra năm 2027. Khoảng cách giữa hai mốc ấy dài hơn một mùa giải. Trong khoảng thời gian đó, một chủ công có thể chấn thương, một chuyền hai có thể giải nghệ, một huấn luyện viên trưởng có thể bị thay. Tấm vé giành hôm nay bảo đảm một chỗ ngồi, không bảo đảm một đội hình.

Với một đội như Thái Lan, khoảng cách này là cơ hội để hoàn thiện. Với một đội phụ thuộc nhiều vào vài cá nhân, nó là rủi ro. Và với người làm nghề như tôi, nó là mười tám tháng theo dõi, ghi chép, và cố gắng phân biệt đội nào đang thật sự tiến bộ với đội nào chỉ đang được nhớ tới nhờ một buổi tối đẹp trời.

Thêm một tầng nữa của câu chuyện: thể thức ba mươi hai đội ở vòng chung kết khiến vòng bảng trở thành nơi chứa nhiều trận đấu chênh lệch. Chính vì thế, chất lượng thật sự của một kỳ World Cup phụ thuộc phần lớn vào cách các suất được phân bổ, chứ không phụ thuộc vào số lượng đội. Bản đồ không tự tạo ra chất lượng. Người vẽ bản đồ mới làm điều đó.

Người đi rừng giữa những ngọn tháp, mang cả khu rừng vào thành trì. Những đội như Kenya, Cameroon hay Puerto Rico chính là những người đi rừng ấy: họ không có ngọn tháp nào để dựa vào, nên họ mang theo cả khu rừng của mình.

Mười tám suất đã khép, mười bốn chỗ còn mở

Mười tám suất đã khép. Mười bốn suất còn lại của World Cup bóng chuyền nữ 2027 sẽ được xác định ở giai đoạn tiếp theo, theo con đường mà ban tổ chức công bố sau. Đó là phần bản đồ chưa được in.

Nhưng có một điều tôi tin chắc. Khi một tấm vé được trao, nó mang theo toàn bộ câu chuyện của người nhận. Vé của Thái Lan mang theo trận chung kết ở Thiên Tân. Vé của Kenya mang theo một đêm Nairobi. Vé của Puerto Rico mang theo vị trí thứ năm mà không ai nghĩ tới. Vé của Colombia, của Cameroon, của Cuba, cũng đều mang theo những hành trình mà bảng xếp hạng không kể hết.

Một lời thì thầm có thể thành sử thi, nếu ai đó đủ tin để ghi lại. Vòng loại World Cup là nơi những lời thì thầm ấy được ghi lại. Tuổi 55, tôi vẫn đi tìm những bản đồ chưa ai in. Và bản đồ của World Cup 2027 mới chỉ vẽ xong một nửa.